Integriteit

Gemeenteraad_Enkhuizen_internetVorige week stond de integriteit van het openbaar bestuur in de Tweede Kamer ter discussie. Enerzijds de bestuurders (de regering) die de door hen gemaakte fouten krampachtig probeerden te verbergen.

Anderzijds de formele toezichthouder (Tweede Kamer) die (tot dan toe) tevergeefs had geprobeerd de regering te dwingen de waarheid te spreken.

Er was een speciaal ingestelde commissie voor nodig om de waarheid boven tafel te krijgen.

Een vernietigend oordeel over het optreden van de regering was het gevolg. De verplichting de Kamer tijdig en juist voor te lichten was niet nagekomen.

Om het eigen hachje (en dat van partijgenoten) te redden was de integriteit van ons openbaar bestuur te grabbel gegooid.

Op hetzelfde moment besprak een Enkhuizer raadscommissie de wenselijkheid van het invoeren van gedragsregels voor leden van de gemeenteraad en voor burgerleden van raadscommissies. De algehele teneur was dat men voorstander was, zodat de voorgestelde gedragsregels op 5 januari waarschijnlijk wel zullen worden vastgelegd in een raadsbesluit.

Ben ik onder de indruk? Niet echt. De meeste regels vloeien voort uit wettelijke bepalingen en zijn daarom overbodig.

Bovendien acht ik het gevaar van corrumpering van raadsleden nogal laag. Met 9 fracties is het “kopen van invloed op het stemgedrag” vrijwel onbegonnen werk. Wie invloed wil “kopen” doet er verstandiger aan om college en verantwoordelijke ambtenaren te fêteren.

Hun invloed op de besluitvorming is vele malen groter dan die van individuele raadsleden. Van raadsleden wordt verwacht dat zij zich (net als rechters in een civiele procedure) “lijdelijk” opstellen. Wat er gewoonlijk op neer komt dat men slechts datgene beoordeeld wat wordt voorgelegd.

Ik zie dan ook weinig nut voor gedragsregels die herhalen wat wettelijk al is bepaald, maar waar ik me wel ongerust over maak is of raadsleden (lijdzaam als zij zijn) gedragsregels gaan vastleggen die hun “lijdelijk” gedrag tot het hoogst haalbare verklaard.

Corrupte politici (dat wil zeggen, zij die persoonlijk belang laten prevaleren boven algemeen belang) zijn van alle tijden.

Het belangrijkste wapen daartegen is niet een reeks van gedragsregels, maar openbaarheid van bestuur. En om die reden dient alles wat inperking van die openbaarheid inhoud met de nodige scepsis worden bekeken.

De voorgestelde gedragsregels bevatten een bepaling die is overgenomen uit het AWB (Algemene Wet Bestuursrecht). De vraag is of deze wet van toepassing is op de gekozen leden van de raad. De wet noemt namelijk een aantal uitzonderingen waarop die wet niet van toepassing is. Met als eerste, de wetgevende macht.

Op lokaal niveau is de raad de wetgevende macht. De vraag is dus waarom je als “wetgevende macht” gedragsregels zou moeten overnemen die overduidelijk bedoeld zijn voor de “uitvoerende macht”? De wettekst die (in verkorte vorm) in de gedragsregels is overgenomen, luidt.

Een ieder die is betrokken bij de uitvoering van de taak van een bestuursorgaan en daarbij de beschikking krijgt over gegevens waarvan hij het vertrouwelijke karakter kent of redelijkerwijs moet vermoeden, en voor wie niet reeds uit hoofde van ambt, beroep of wettelijk voorschrift ter zake van die gegevens een geheimhoudingsplicht geldt, is verplicht tot geheimhouding van die gegevens, behoudens voor zover enig wettelijk voorschrift hem tot mededeling verplicht of uit zijn taak de noodzaak tot mededeling voortvloeit.

Het gaat dus om “iedereen die betrokken is bij de uitvoering van een taak van een bestuursorgaan”. Dat zijn niet de gekozen leden van de raad, maar ambtenaren en college.

Maar door opname van deze wettekst in de gedragsregels voor raadsleden op te nemen ontstaat de mogelijkheid om vrijwel alles tot vertrouwelijk te bestempelen, waardoor het voor raadsleden vrijwel onmogelijk wordt hun controlerende taak naar behoren uit te voeren.

Is dat verstandig? Weten onze leden van de raad waarom de wetgever zichzelf heeft buitengesloten van hetgeen er in de AWB is bepaald? Beseffen ze de gevolgen van het accepteren van deze gedragsregel? Ik heb geen flauw idee.

In ieder geval geeft de daarover gevoerde discussie in de commissie geen uitsluitsel.

Ik heb me eerder verzet tegen het feit dat de verantwoording voor het mislukken van het REZ project vertrouwelijkheid werd afgelegd. Dat zal alleen maar erger worden als “vertrouwelijk” tot gedragsregel wordt verheven. Hetgeen er alleen maar toe zal leiden dat opstanden, zoals we die recentelijk in Geldermalsen hebben mee gemaakt, vaker zullen voorkomen.

Een andere gedragsregel die de raad op het punt staat om aan te nemen luidt.

Een raads- of commissielid betracht maximale openheid als het gaat om zijn eigen beleid en beslissingen en om de beweegredenen daarvoor. 

Ik heb daar de afgelopen 6 jaar weinig van gemerkt, maar wellicht is men bereid zijn leven te beteren.

Daarom zal ik de fractievoorzitters uitnodigen om te reageren op deze (van politiek gespeende) bijdrage. Ik wacht met spanning op hun reactie.

Auteur: Pim

Hoe lang blijft een democratie nog een democratie, als alleen het recht van de sterkste geldt?

4 gedachten over “Integriteit”

  1. D66 zal onderstaande voorstel tot aanpassing doen wat betreft artikel 4, artikel 4 is wat D66 betreft het belangrijkste en dit willen wij echt anders zien.
    Het lijkt ons ook een goede zaak als er opgenomen gaat worden dat de gedragscode uitsluitend betrekking heeft tot de uitoefening van de functie raadslid/cie-lid.

    1.x
    Ter verduidelijking kan gesteld worden dat de handelingen die in dit stuk zijn beschreven, uitsluitend betrekking hebben op de uitoefening van de functie.

    Nieuw voorstel:

    Artikel 4
    4.1
    Een raadslid of commissie lid niet-raadslid gaat zorgvuldig en correct om met informatie waarover hij uit hoofde van zijn raadslidmaatschap of comissielidmaatschap beschikt. Hij verstrekt geen geheime informatie.
    4.2
    Een raadslid of commissielid niet-raadslid houdt geen informatie achter, tenzij deze geheim is en het niet geven van informatie mogelijk is op grond van artikel 10 van de Wet openbaarheid van bestuur.
    4.3
    Een raadslid of commissielid niet-raadslid maakt niet ten eigen bate of van zijn persoonlijke betrekkingen gebruik van in de uitoefening van het raadslidmaatschap of commissie-lidmaatschap verkregen informatie.

    Ik heb in de commissie ook het ‘protocol besloten vergaderingen, geheimhouding en vertrouwelijkheid’ van Bussum genoemd. Wij denken dat het in het licht van de discussie over openbaar / besloten en vertrouwelijk goed is om hier voor Enkhuizen ook regels voor af te spreken.

    Bussum: http://www.bussum.nl/uploads/tx_ncgovris/incoming/07-2_Bijlage_1_Protocol_besloten_vergaderingen-geheimhouding_en_vertrouwelijkheid.pdf

    Like

    1. In ieder geval een beter voorstel dan er voorligt. Wat mij betreft zou ik je “en correct” kunnen weglaten bij 4.1

      Ook het protocol Beslotenvergaderingen lijkt me de moeite waard om bestudeerd te worden. Tijdens de raadsvergadering van 5 januari komt ook motie Kunst ter sprake alsmede het amendement Langbroek. De laatste probeert een gedragsregel vast te leggen aangaande vertrouwelijke informatie.

      Ik kom daar in een aparte kanttekening nog op terug.

      Like

  2. Soms is het ook goed om de geldende wetten samen te vatten. In de gedragscode ervaar ik het in ieder geval als duidelijkheid.

    1.Wat betreft de gemeenteraad als bestuursorgaan. Beetje technisch dingetje maar de gemeenteraad is wel degelijk een bestuursorgaan. Dit is geen kwestie van standpunt, het is wettelijk vastgelegd. (technisch dingetje, sorry voor het omslachtige)

    In de Grondwet worden enkele wetboeken benoemd als bron voor organieke wetten (wetten die gaan over de inrichting van de staat en haar organen). Hierin wordt ook de Gemeentewet genoemd als organieke wet.

    In de Gemeentewet art. 6 staat dat elke gemeente een raad, een college en een burgemeester is.

    De Algemene Wet Bestuursrecht (AWB) spreekt van een bestuursorgaan als orgaan van een rechtspersoon krachtens het publiekrecht.
    Art. 2.1 AWB benoemd vervolgens de gemeente als een bestuursorgaan.

    Dit maakt dat de gemeenteraad, als onderdeel van de gemeente zoals genoemd in de Gemeentewet(GW), een orgaan van de rechtspersoon gemeente Enkhuizen.

    2. Hoewel de wetgevende macht geen bestuursorgaan is, betekend dat niet dat onderdelen van die wetgevende macht dat niet zijn. Het stelt alleen dat de wettelijke grootheid “wetgevende macht” geen eigen orgaan is.

    3. In de strekking van “iedereen die betrokken is bij de uitvoering van een taak van een bestuursorgaan” stap je in een valkuil. Het gaat hier niet enkel om de betrokkenen bij de uitvoerende macht. Het gaat hier om iedereen die belast is met uitvoering van een orgaan (GW art. 6: De raad) beschreven in het publiekrecht. Omdat de raad een wettelijke taak heeft is het daarmee wel degelijk betrokken bij uitvoering van een taak van een bestuursorgaan.

    Hoezeer ik de poging begrijp is uitleg van bestuursrecht niet iets wat je kan vatten met wikipediajournalistiek. Je onderbouwt per wet, echter ga je voorbij aan de verhoudingen tussen de verschillende wetten in verschillende wetboeken.

    Heb de inleiding in bestuursrecht nog wel op de plank liggen, als je de nodige verdieping wilt. (waarschuwing: het is gort & gortdroge stof)

    Like

    1. Shawn, bedankt voor je reactie. De redenatie die je opzet (bestuursorgaan enz enz) geldt volgens mij ook voor de regering en de staten generaal. Toch bepaalt de AWB dat ze niet van toepassing is op de staten generaal (Eerste en Tweede kamer).

      Daar moet een logische redenatie aan ten grondslag liggen die ik helaas tot nu toe niet heb kunnen vinden. Daarom heb ik geprobeerd zelf een logische verklaring te bedenken. Die zou het volgende kunnen zijn.

      Onze volksvertegenwoordigers worden geacht zich lijdzaam op te stellen. D.w.z. volledig te vertrouwen op de informatie die hun door de uitvoerende macht (regering/college en hun ambtenaren) wordt verstrekt.

      Daarbij mogen ze er van uitgaan dat (tenzij anders aangegeven) die informatie openbaar is. Het is om die reden onlogisch een bepaling toe te voegen waarin ze zelf ook nog moeten beoordelen of de verstrekte informatie wellicht vertrouwelijk/geheim is en niet met anderen mag worden gedeeld.

      Opname van de wettekst in gedragsregels is om die reden eerder verwarrend dan verhelderend. Ik heb inmiddels gedragsregels gezien waarin de wettekst was opgenomen, maar ook gedragsregels waarin ze was weggelaten. De laatste vond ik minder verwarrend dan de eerste.

      Je verwijt dat dat ik geen aandacht schenk aan de onderlinge verhoudingen tussen wetten vind ik dan ook niet terecht. Eerder is het tegenovergestelde waar. Ik probeer slechts uit te vinden hoe een opdracht vertrouwelijkheid te betrachten past binnen een algehele stelregel dat het bestuur zo veel als mogelijk openbaar moet zijn.

      In dat verband wijs ik ook even op de mails van de griffier die standaard de clausule bevat dat alle informatie die hij verschaft niet mag worden doorgestuurd en dus als vertrouwelijk moet worden beschouwd.

      Het verraadt in mijn ogen een obsessie voor wat betreft de vertrouwelijkheid der dingen. Een obsessie die men vervolgens probeert over te dragen op leden van de raad door haar op te nemen in de gedragsregels.

      Hoe dank ook, dit lijkt me een onderwerp dat je als raadslid vrijelijk en openbaar zou moeten kunnen bediscussiëren, omdat het geheel los staat van partij politieke overwegingen. Ik heb om die reden de fractievoorzitters daartoe ook uitgenodigd. Ik vrees dat een meerderheid geen gebruik zal maken van die uitnodiging.

      Wat natuurlijk in strijd is met de gedragsregel die ze op punt staan aan te nemen.

      >Een raads- of commissielid betracht maximale openheid als het gaat om zijn eigen beleid en beslissingen en om de beweegredenen daarvoor.<

      Like

Reageer !

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s